Χαράζοντας νέους δρόμους: Η έρευνα της Novartis για τις παραμελημένες παθήσεις*

Η καινοτομία είναι ο πυρήνας της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης της Novartis.
Ο Όμιλος Νovartis έχει λαμπρή παράδοση σε πρωτοποριακά φάρμακα για ένα μεγάλο εύρος παθήσεων που κυμαίνονται από τον καρκίνο και τις ψυχικές διαταραχές έως τη μεταμόσχευση οργάνων. Κατά τη διάρκεια του 2009, τα φάρμακα και τα εμβόλια της Novartis χορηγήθηκαν για να θεραπεύσουν και να προστατεύσουν σχεδόν ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Χάρη στις οικονομικές δυνατότητές της, η Novartis είναι σε θέση να προσφέρει αφιλοκερδώς φάρμακα- ή μερικές φορές εντελώς δωρεάν- σε ασθενείς του αναπτυσσόμενου κόσμου. Η Novartis προσφέρει επίσης προγράμματα υποστήριξης σε ασθενείς χωρίς φαρμακευτική ασφάλιση ή άλλους οικονομικούς πόρους σε ανεπτυγμένες χώρες.
Το 2009, με τα κοινωνικά προγράμματα που η Novartis έχει καθιερώσει, προσέφερε αφιλοκερδώς φαρμακευτική περίθαλψη αξίας 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε 80 εκατομμύρια ασθενείς παγκοσμίως.

Το 2003, η Novartis ίδρυσε ένα νέο ερευνητικό κέντρο ειδικευμένο στις παραμελημένες παθήσεις που προκαλούν βαριές απώλειες στις αναπτυσσόμενες χώρες. Το Novartis Institute for Tropical Diseases (NITD) επικεντρώνεται στην έρευνα και ανάπτυξη θεραπευτικών αγωγών κατά του δάγκειου πυρετού, της ελονοσίας και της ανθιστάμενης στη φαρμακοθεραπεία φυματίωσης (TB). Όλα τα φάρμακα που ανακαλύπτονται στο NITD θα είναι διαθέσιμα σε ασθενείς οικονομικά ασθενών χωρών, όπου ενδημούν οι παθήσεις αυτές.

*Παραμελημένες παθήσεις θεωρούνται εκείνες για τις οποίες οι τρέχουσες θεραπευτικές επιλογές είναι ανεπαρκείς έως ανύπαρκτες.

Novartis Institute for Tropical Diseases (NITD)

Το 2007, η Novartis εγκαινίασε ένα ερευνητικό ινστιτούτο για την ανάπτυξη εμβολίων. Το Novartis Vaccines Institute for Global Health (NVGH) υπήρξε η πρώτη με κοινωφελή σκοπό πρωτοβουλία που έγινε έως τώρα από μεγάλο παρασκευαστή εμβολίων. Το Ινστιτούτο αρχικά επικεντρώνεται στις διαρροϊκές παθήσεις, μια από τις πρώτες αιτίες που προκαλούν το θάνατο εκατομμυρίων παιδιών στις αναπτυσσόμενες χώρες. Όλα τα εμβόλια που αναπτύσσονται από το NVGH θα διατίθενται σε πολύ προσιτές τιμές στους πληθυσμούς των αναπτυσσόμενων χωρών.

Novartis Institute for Tropical Diseases (NITD)

«Θα είναι μια πραγματική πρόκληση,» δήλωσε ο νομπελίστας Rolf Zinkernagel, επιστημονικός σύμβουλος στα Ινστιτούτα NITD και NVGH και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου Novartis από το 1999. «Αυτές οι παθήσεις είναι παραμελημένες επειδή η παρασκευή φαρμάκων ή εμβολίων για αυτές είναι δύσκολη. Όμως αυτό αποτελεί επίσης μια ευκαιρία να δοκιμαστούν νέα πράγματα - συνδυάζοντας τις επιστημονικές εξελίξεις και την τεχνογνωσία μιας εταιρείας που έχει αποδείξει ότι μετατρέπει τη θεωρία σε πράξη».

Τα Ινστιτούτα NITD και NVGH εφαρμόζουν υπερσύγχρονες μεθόδους και τεχνικές για τη μελέτη παθήσεων όπου η έρευνα ήταν είτε ελλιπέστατη ή ουσιαστικά ανύπαρκτη. «Για εμπορικούς λόγους, μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες κατά παράδοση επιδίδονταν ελάχιστα, ή και καθόλου, σε ερευνητικές δραστηριότητες για σοβαρές νόσους που κυρίως ενδημούν σε χαμηλού βιοτικού επιπέδου περιοχές του κόσμου,» δηλώνει ο Paul Herrling, Επικεφαλής των Novartis Institutes for Developing World Medical Research, τα οποία περιλαμβάνουν τα Ινστιτούτα NITD και NVGH. «Αυτό το καθεστώς τώρα αλλάζει, και η Novartis αξιοποιεί τις δεξιότητες και τις τεχνολογίες πουι διαθέτει ώστε να κατευθύνει την έρευνα της στις παραμελημένες παθήσεις.»

Το Ινστιτούτο NITD είναι παγκοσμίως το μεγαλύτερο κέντρο ανακαλύψης φαρμάκων που επικεντρώνεται στον δάγκειο πυρετό, μια ιογενής λοιμώδης νόσος, η οποία μεταδίδεται στον άνθρωπο από το κουνούπι Aede aegypti, και έχει ραγδαία εξαπλωθεί στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές τα τελευταία χρόνια. Ο ιός του δαγκείου πυρετού προσβάλλει περισσότερους από 50 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο.
Περίπου 500.000 περιστατικά κλιμακώνονται από έναν απλό πυρετό, που διαρκεί από 7 έως 15 ημέρες, έως μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή μορφή, αποκαλούμενη δάγκειος αιμορραγικός πυρετός, που προκαλεί ετησίως 20.000 θανάτους, κυρίως παιδιών.

Άλλοι δύο τομείς έρευνας του NITD είναι η η φυματίωση και η ελονοσία.
Αν και η έρευνα που στοχεύει στην ελονοσία άρχισε το 2007 - αργότερα από το δάγκειο πυρετό και τη φυματίωση – το NITD έχει αναπτύξει μια μεγάλη σειρά προγραμμάτων με τη συνεργασία ακαδημαϊκών ερευνητών σε όλο τον κόσμο.
Σε αντίθεση, η φαρμακοανθεκτική φυματίωση δεν έχει ακόμη τιθασσευθεί. Οι λειτουργοί δημόσιας υγείας υπογραμμίζουν τη επείγουσα ανάγκη για νέες θεραπείες: Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από φυματίωση, και ο αριθμός των ανθιστάμενων κλώνων του βακίλου της φυματίωσης έχει εκτιναχθεί στα ύψη τα τελευταία χρόνια. Η επιστήμη έχει αποτύχει να συμβαδίσει με αυτό το εντεινόμενο πρόβλημα: «Η φυματίωση είναι μια νόσος για την οποία έχει διεξαχθεί ελάχιστη βασική ή εφαρμοσμένη έρευνα επί δεκαετίες,» υπογραμμίζει ο Dr. Herrling.
Η φιλοδοξία να γίνει το NITD πρότυπο στην ανακάλυψη φαρμάκων περιλαμβάνει την κατάρτιση σπουδαστών από αναπτυσσόμενες χώρες στις ειδικές δεξιότητες που απαιτούνται για να οδηγήσουν τη βασική επιστήμη στην ανακάλυψη νέων φαρμάκων. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα στο NITD -και πρόσφατα στο NVGH- έχουν αναγνωρισθεί ως ένα βήμα για να αναστραφεί η «διαρροή εγκεφάλων» επαγγελματιών υγείας από την Αφρική προς στις ανεπτυγμένες χώρες.

«Κάτι μοναδικό από τη Novartis…» «Πριν από χρόνια, το πρωτοπόρο ανθελονοσιακό φάρμακο της Novartis - συνδυασμός ουσιών με βάση την αρτεμισινίνη- επρόκειτο να αποσυρθεί, επειδή τα στελέχη του marketing της εταιρείας θεωρούσαν ότι η αγορά ήταν ανύπαρκτη,» θυμάται ο Dr. Herrling, ο οποίος τότε ηγείτο του Τομέα της Φαρμακευτικής Έρευνας. Τότε, ο Πρόεδρος της Novartis, Daniel Vasella παρενέβη διασώζοντας το ανθελονοσιακό φάρμακο, χορηγώντας το αφιλοκερδώς ως συμπλήρωμα φαρμακευτικής αγωγής κατά της λέπρας σε πτωχούς ασθενείς.

Αυτή ήταν μόνο η αρχή. «Ο Dr. Vasella ήθελε να συμβάλει στην βελτίωση της πρόσβασης στη θεραπεία ασθενών στις αναπτυσσόμενες χώρες – όχι όμως απλά με υποδομές ή εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως κάνουν κάποιες εταιρείες άλλων τομέων της βιομηχανίας. Επιδίωκε κάτι το μοναδικό από τη Novartis, και η ανακάλυψη φαρμάκων είναι όντως κάτι που κανείς άλλος δεν μπορεί να φέρει εις πέρας τόσο καλά όσο μια φαρμακευτική εταιρεία,» εξηγεί ο Dr. Herrling και συνεχίζει
«Είχαμε την πεποίθηση ότι πράγματι υπάρχουν παραμελημένες παθήσεις, σε ένα πεδίο όπου κυριολεκτικά θα μπορούσαμε να διακριθούμε.»
Η ιατρική κοινότητα υπογράμμιζε την ανάγκη για επιστημονικές εξελίξεις τόσο στη φυματίωση όσο και στον δάγκειο πυρετό.
Η ίδρυση του NITD στη Σιγκαπούρη, με σκοπό να επικεντρωθεί στην έρευνα για αυτές τις παθήσεις, βρήκε υποστηρικτές από την παγκόσμια κοινότητα, οι οποίοι ενίσχυσαν οικονομικά αυτή την τεράστια επενδυτική προσπάθεια της Novartis.
Μεταξύ αυτών είναι το Συμβούλιο Οικονομικής Ανάπτυξης της Σιγκαπούρης (Singapore’s Economic Development Board), η Wellcome Trust, μια μεγάλη Βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση υγείας, ο Οργανισμός Φαρμάκων για την Ελονοσία (Medicines for Malaria Venture –MMV) – κοινωφελές ίδρυμα για την ανάπτυξη οικονομικά προσιτών ανθελονοσιακών φαρμάκων, και το Bill and Melinda Gates Foundation.

Ο Paul Herrling εκτιμά ότι το χαρτοφυλάκιο για την ανάπτυξη φαρμάκων για τις παραμελημένες παθήσεις έχει μέχρι τώρα κόστος μεταξύ ενός και τριών δισεκατομμυρίων δολαρίων, όμως πρόσθετες χρηματοδοτήσεις της τάξεως τουλάχιστον ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων θα απαιτηθούν την επόμενη δεκαετία για αποτελεσματικά φάρμακα και εμβόλια. Το Παγκόσμιο Σχέδιο για την Εξάλειψη της Φυματίωσης (Global Plan to Stop Tuberculosis) εκτιμά ότι θα χρειαστούν 9 δισεκατομμύρια δολάρια μεταξύ των ετών 2006 και 2015 για έρευνα και ανάπτυξη. Επιπλέον, απαιτούνται τουλάχιστον 750 εκατομμύρια κάθε χρόνο έως το 2018 για την ανθελονοσιακή έρευνα, σύμφωνα με το Global Malaria Action Plan.

Η Novartis συνεργάζεται με τον Medicines for Malaria Venture (MMV), ένα διεθνή οργανισμό σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με αποστολή την ανακάλυψη, ανάπτυξη, παραγωγή και διάθεση αποτελεσματικών ανθελονοσιακών φαρμάκων σε οικονομικά προσιτές τιμές. Επίσης, αναπτύσσει κοινά προγράμματα με παγκόσμιας εμβέλειας φορείς, όπως η Global Alliance for TB Development, η πρωτοβουλία Drugs for Neglected Diseases και το Institute for One World Health.
Πρόσφατα, η Novartis και η Οργάνωση MMV παρουσίασαν την πρώτη διαλυτή σε υγρό μορφή του ανθελονοσιακού φαρμάκου, η οποία θα διευκολύνει σημαντικά τη λήψη του σε βρέφη και παιδιά. Η από κοινού έρευνα συνεχίζεται για την ανάπτυξη νέων θεραπειών κατά της ελονοσίας.

Εξ άλλου, η στενή συνεργασία του NITD με τα άλλα ερευνητικά κέντρα της Novartis είναι καθοριστικής σημασίας για την ανακάλυψη και προκλινική ανάπτυξη ενός εντελώς νέου φαρμάκου κατά της ελονοσίας.
Όταν το NITD εγκαινίασε το πρόγραμμα του για την ελονοσία, η Μονάδα Φυσικών Προϊόντων των Novartis Institutes for Biomedical Research (NIBR) ανέλαβε να ερευνήσει τη βάση δεδομένων της για πιθανή δράση ουσιών κατά του Plasmodium falciparum, του παρασίτου που προκαλεί την πλέον σοβαρή μορφή αυτής της θανατηφόρου νόσου.
Η χρησιμοποιηθείσα μέθοδος έρευνας αναπτύχθηκε από το Genomics Institute for the Novartis Research Foundation (GNF), στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ.

Novartis Institutes for Biomedical Research

Genomics Institute for the Novartis Research Foundation

Η απόκτηση της εταιρείας Chiron από τη Novartis, τον Απρίλιο 2006, υπήρξε ουσιαστικά η αφετηρία για να επεκταθεί η έρευνα σε εμβόλια για κοινωφελή σκοπό.

Το 2007, η Novartis ανακοίνωσε την ίδρυση του Novartis Vaccines Institute for Global Health (NVGH), ενός νέου ερευνητικού ινστιτούτου στη Σιένα της Ιταλίας με κοινωφελή σκοπό να επικεντρωθεί στην ανάπτυξη αποτελεσματικών και οικονομικώς προσιτών εμβολίων για την αντιμετώπιση λοιμωδών νοσημάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στον τομέα αυτό, η Novartis, εφαρμόζοντας μεταφραστική έρευνα (translational research), επιδιώκει να γεφυρώσει το υφιστάμενο χάσμα μεταξύ βασικής έρευνας εμβολίων και της εφαρμογής της στην κλινική πράξη (translational gap).

Σύμφωνα με τα στοιχεία διεθνών οργανισμών, ποσοστό μικρότερο από το 10% των επενδύσεων στη φαρμακευτική έρευνα προορίζεται για παθήσεις που προσβάλλουν το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού. Και μόνον ένα μικρό τμήμα αυτού του 10% επενδύεται στην έρευνα και ανακάλυψη εμβολίων.
Η Novartis, ανταποκρινόμενη σ’ αυτές τις προκλήσεις, φιλοδοξεί να καλύψει το τεράστιο κενό σε εμβόλια απαραίτητα για την πρόληψη και εκρίζωση λοιμωδών νοσημάτων που μαστίζουν εκατομμύρια συνανθρώπους μας στις οικονομικά ασθενείς και αναπτυσσόμενες χώρες.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) και τη UNICEF, πέντε δισεκατομμύρια περιστατικά διαρροϊκών παθήσεων αναφέρονται ετησίως σε όλο τον κόσμο, με περισσότερους από δύο εκατομμύρια θανάτους, κυρίως παιδιών, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι συνθήκες υγιεινής είναι ανεπαρκείς ή και ανύπαρκτες.

Προστατεύοντας βρέφη και παιδιά
Η Novartis δίνει υψηλή προτεραιότητα σε προγράμματα θεραπευτικής αντιμετώπισης των διαρροϊκών παθήσεων.
Μια από τις πρώτες ενέργειες του νέου Ινστιτούτου Novartis Vaccines Institute for Global Health (NVGH) ήταν να συνταχθεί ένας κατάλογος σημαντικής βαρύτητας νόσων στις αναπτυσσόμενες χώρες - που ταξινομήθηκαν σύμφωνα με τη συνολική επιβάρυνση από τη νόσο καθώς επίσης κατά πόσον ένα εμβόλιο θα μπορούσε να μειώσει δραστικά αυτή την επιβάρυνση και να είναι έτοιμο για χρήση μέσα σε λίγα χρόνια.
Για τον σκοπό αυτό, το νέο Ινστιτούτο της Novartis συνεργάζεται με διεθνώς αναγνωρισμένα πανεπιστημιακά ιδρύματα, ερευνητικά ινστιτούτα.
Ήδη, το Novartis Vaccines Institute for Global Health, αξιοποιώντας τις ερευνητικές εξελίξεις στον τομέα αυτό, ξεκίνησε την ανάπτυξη καινοτόμων εμβολίων για τις σοβαρές διαρροϊκές λοιμώξεις που προκαλούνται από τη Salmonella enterica serovar Typhi, τη Salmonella paratyphi A και τις μη τυφοειδείς σαλμονέλλες και προσβάλλουν κυρίως βρέφη και παιδιά. Τα εμβόλια αυτά θα διοχετευθούν αρχικά στις αναπτυσσόμενες χώρες σε προσιτές τιμές.
Το Novartis Vaccines and Diagnostics Division παρέχει όλη την τεχνογωσία και την εξειδίκευσή του στο NVGH, ώστε το δεύτερο να αναπτύξει τα εμβόλια για την αντιμετώπιση των διαρροϊκών παθήσεων.

Novartis Vaccines and Diagnostics Division